Page 17 -

Қорға- Қандағы Нәруыздар ағзаны түрлі жұқпалы ауру- ЗЕРТТЕУ.
ныштық иммуноглобулиндер лардан қорғайды. Егер жануарлардың Нәруыздың
қызметі антидененің түзілуіне ағзасына зиянды нәруыздар енетін қасиеттерін зерттеу
қатысады. болса, оған қарсы тұратын ерекше
нәруыздар − антиденелер түзіледі. Нәруыздар түрлі жағдай-

Буферлік Альбумин Қан нәруыздары қан плазмасының ларда қалай өзгереді?
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
қызметі рН-ын реттеуге көмектеседі. Жұмыртқаның ақуызы
мен саруызына темпера-
Қоректік Алейрон нәруызы Нәруыздардың кейбір түрлері тура, қышқыл, сілті және
заттардың тұқымның өнуіне жұм- жасушада қор заты ретінде механикалық шайқау
қорын салады. Сүттегі казеин жинақталады.
сақтау нәруызы сәбилердің мен судың әсерін зерт-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
қызметі қорегіне жұмсалады. теп, талдау жаса.
Катализдік Амилаза, пепсин, Асқорытуға қатысатын ферменттер
қызметі липаза митохондрия, хлоропласт сияқты
Каталаза органеллалардың мембранасында
Мембраналық орналасқан нәруыздарда
нәруыздар ферменттік қызмет атқарады.

Ферменттердің қасиеттері

Ферменттердің барлығы – нәруыздар. Күрделі полимер-
лердің қарапайым мономерлерге ыдырауын катализдейді.
Құрамындағы полярлы және полярлы емес аминқышқылдары-
ның орнын ауыстыру арқылы фермент химиялық затпен бай-
ланысып, реакцияны жүргізеді. Бір фермент тек бір субстратты
ғана ыдыратады. Бұл – ферменттердің ерекше қасиеті. Фермент
химиялық реакцияны катализдейтінімен, өзі реакция соңында
өзгермей босап шығады. Фермент құрылымы бойынша нәруыз ▲ Жұмыртқа
болғандықтан оның пішіні қоршаған ортаның түрлі әсерлерінен нәруыздарының өзгеруі
өзгеріп, денатурацияға ұшырайды. Ферменттер адамда 40 С-тан
0
0
аспай, өсімдіктерде 50 С-та қалыпты жұмыс атқарады. Темпе- СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
ратураның өзгеруі фермент жұмысын тоқтата алады.
Әдетте сиам мысығының
ӨЗІҢДІ ТЕКСЕР құлағы, құйыршығы, та-
баны және тұмсығы қара
түсті. Себебі мысық табаны
1. Фотосинтез үдерісінде түзілген глюкозаны жасуша нәруызды түзуге
қалай пайдалана алады? мен тұмсығындағы темпе-
ратура оның денесінің ор-
2. Тамақ рационында нәруыз мөлшерінің көп болуы ағзаға қалай талық бөлігіне қарағанда
әсер етеді? 0,5°С-қа төмен. Бұл осы

3. Пісірілген және шикі нәруызды қабылдаудағы айырмашылық неде? бөліктерінің түк түбіріндегі
түске жауапты ферменттің
белсенді жұмыс жасауына
КҮРДЕЛІ ТАПСЫРМА. Аминқышқылдардан полипептидтің түзілуін
Р= A формуласымен көрсетуге болады. Ондағы А – барынша мүмкін әсер етеді. Температура
n
аминқышқылдың түрі, ал n – осы полипептидтің құрамында болуы мүм- сәл көтерілгенде фер-
кін мономерлер саны болса, 5, 25, 50 аминқышқылдарынан неше түрлі менттің жұмысы тоқтай-
полипептид түзілуі мүмкін екенін есепте. ды. Мысалы, қоянның жүні
қоңыр түсінен айырылып,
ақ түске айналады.

17