Page 16 -

1.5 Нәруыздың қасиеттері мен

қызметтері

Неміс данышпаны
Ф. Энгельс: «Тіршілік Нәруыздың қасиеттері
Неліктен?ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
дегеніміз – нәруызды
молекулалардың Құрамы мен құрылысы күрделі болғандықтан, нәруыздар-
өмір сүру қабілеті, дың қасиеттері де алуан түрлі. Нәруыздардың қасиеттері олар-
нәруыздардың ды құраушы аминқышқылдарға байланысты.
ыдырауы тіршіліктің Нәруыз құрамындағы аминқышқылдар полярлы және по-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
тоқталуына әкеледі», лярлы емес болады. Егер де полярлы аминқышқыл нәруыздың
- деген. Оны қалай
түсінесің? сыртында орналасса, онда нәруыз суда еритін болып келеді.
Полярлы емес аминқышқылдар нәруыздың беріктігін қалып-
тастырып, оның ортасында орналасады. Жасуша мембрана-
сындағы нәруыздың құрамындағы полярлы аминқышқылдар
ТІРЕК СӨЗДЕР:
мембрана саңылауларын құрайды.
■ денатурация Нәруыздарды қыздырғанда денатурацияланып кететін
■ иммуноглобулин болғандықтан, олардың нақты балқу температуралары бол-
■ катализдеу майды. Кейбір нәруыздар, мысалы, тауық жұмыртқасының
нәруызы суда ериді.

1-ТАПСЫРМА. Суретте көрсетілген құрылымдардағы ортақтықты анықтап,
дәлелдер келтір.

Нәруыздың биологиялық қызметтері
Шеміршек
Жасушаның құрғақ массасының 50%-дан астамы нәруыз-
Тырнақ Сүйек
дарға тиесілі. Нәруыздар тірі ағзаларда алуан түрлі қызметтерді
?
атқарады.

Тері Рөлі Мысалдары Қызметі
Шаш
Дәнекер Құрылымдық Коллаген Жануарлардың дәнекер ұлпасын
ұлпасы Инсулин, адреналин құрайды
Меланин Гормондар
▲ Сүйектің құрамы Мембраналық Теріге түс береді
нәруыздар Жасуша мен органеллаларының
1-ТАЛҚЫЛАУ. Қоршаған мембранасын құрайды.
орта әсерінен нәруыз фор- Тасымалдау Гемоглобин –эритро- Жасушаның мембранасы мен
масы өзгергенде нәруыз- қызметі циттердегі оттек пен цитоплазма және ядроның
ды «өлді» деуге бола ма? көмірқышқыл газын, арасын байланыстыратын ерекше
аквапорин су молекула- тасымалдаушы нәруыздар болады.
ларын тасымалдайды.
2-ТАЛҚЫЛАУ. Нәруызды Қозғалыстық Актин мен миозин – Бұлшықеттің талшығы мен ұлпалардың
көп мөлшерде қабылдау қызметі бұлшықет талшығының түрлі жиырылғыштық қасиетіне
денедегі бұлшықеттердің жиырылуына қатысады. жауапты нәруыздар болады.
массасын арттыруға
көмектесе ме?

16