Page 259 -

күкірт оксидтері шығып ауаны ластайды, қышқыл жаңбырлар 1-ТАЛҚЫЛАУ. Биогаздар-
жауып топырақ пен тірі табиғатқа, адамға өте үлкен зиян кел- дың артықшылықтары мен
кемшіліктері неде?
тіреді. Тионды бактериялар көмір құрамынан күкіртті арылтып
тазартады. Ауаның күкіртті қосылыстармен ластануының алдын
алады.
бұршақ тұқымдас өсімдіктердің тамырында тіршілік ететін ҰСҚА
Мұнай қазбасын жер бетіне шығарғаннан кейін оларды
өңдеу барысында бірқатар мұнай қалдықтары қалады. Көмір- СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
сутектерді тотықтыратын және метан түзетін бактериялардың Биотехнологияның зама-
көмегімен мұнайды екінші рет өңдеу арқылы мұнайды көбірек науи салаларының бірі
өндіру мүмкіндігін арттыруда. жасушалық инженерия.
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
Жасушалық және гендік
инженерияның нәтиже-
Азотфиксациялаушы бактериялар сінде трансгенді ағзалар
мен жасушаны сыртта
Азот аса маңызды биоэлементтердің бірі болып табылады. ұрықтандыру мәселелері
ЖОБАЛЫҚ Н
Ол тіршіліктің негізін құрап тұрған нәруыздар мен нуклеин қарстырылады. Биотех-
қышқылдарының құрамына кіреді. Бос күйінде азот атмос- нологияның бұл саласы
қазіргі уақыттағы көптеген
ферада 79% мөлшерінде кездеседі. Газ күйіндегі бос азотты
мәселелердің шешілуіне
жол ашты. Өсімдік зиян-
түйнек бактерияларынан басқа тірі ағзалар пайдалана алмайды. кестерімен күресуге, туды.
Түйнек бактериялары (Rhіzobіun) атмосферадағы азотты тұтып,
азоттың қосылыстарына айналдырады. Олар осылай азоттың
табиғаттағы айналымына қатысады. Бұршақ тұқымдас өсімдік-
терді ауыспалы егістікке пайдаланады. Бұршақ тұқымын бұрын ЕСІҢДЕ САҚТА!
бұршақ өсімдігі өспеген жаңа жерге сепкенде, ол аймаққа
түйнек бактерияларын торфпен бірге араластырып себеді. Ол Биотехнология адам ден-
саулығын сақтау мен өнім-
үшін түйнек бактерияларын биотехнологиялық жолмен арнайы дердің сапасы мен түсімін
биореакторларда көптеп өсіреді. Сонан соң оларды қолай- арттыруға жұмыс жасайды.
лы ортаға, яғни таза торфқа көшіреді. Биотехнологиялық бұл
әдісті Солтүстік Америка, Австралия елдері көптеп қолданады.
Сондықтан азот тыңайтқыштарын өндірісте өндіру қажеттілігі
төмендейді.

ӨЗІҢДІ ТЕКСЕР
1. Биотехнологияның қандай өнімерін пайдаланасың?
2. Биотехнологиялық жаңа өнімдері неліктен жыл өткен сайын
өзгеріс терге түсіп отырады? 3. Ұлттық тағамдар биотехнология
өнімдеріне жата ма?
4. Көмірді күкірт қоспаларынан қалай арылтады?

КҮРДЕЛІ ТАПСЫРМА. Биотехнология өндірісінде гормондарды өндіру
адамзаттың қандай мәселелерін шешуге көмектеседі?

259