Page 32 -

Сутектік көрсеткіш, рН ▲

Кейбір ферменттер
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15
үшін оптималды рН
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Ферменттер Оптимум
рН
Пепсин 1,5-2,0
Сілекейдегі 6,8-7,0
амилаза 7,0-8,5
Липаза 7,5-8,5
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
Трипсин 6,8-7,0 рН қышқылды бейтарап сілтілі
Каталаза 7,0-8,0
+
+
–
Хемо- Н ионының Н = ОН – ОН ионының
трипсин концентрациясы концентрациясы
жоғары жоғары
1-ТАПСЫРМА. Графикте реакцияның жылдамдығына әсер ететін ас қо-
B
A рыту бөлімінің рН мәні берілген. А және В заттарының белсенділігіне әсер
ететін рН мәнін пайдаланып, салыстырмалы түрде мәтін құрастыр.
2-ТАПСЫРМА. Тағам құрамындағы нәруыздарды ыдырататын протеаза
ферменттерінің бірнеше түрі бар. Мысалға пепсин, трипсин, хемотрипсин,
01 23 45 67 89 10 11 12 13 14
pH гастриксин. Пепсин тек асқазанда, ал трипсин аш ішекте белсенділік таны-
тады. Неліктен деп ойлайсың? Пепсин мен трипсиннің нәруызды ыдырату
▲ Реакцияның ерекшелігіне қарай қандай айырмашылықтары бар екендігін анықта.
жылдамдығына рН әсері
Әртүрлі шарттардың (температура, рН)
ферменттердің белсенділігіне әсері
Сутектің асқын тотығы – ағзаның тіршілік үдерісі бары-
сында жасушада пайда болатын улы зат. Каталаза ферменті –
сутек асқын тотығын газ көпiршiгi түрінде молекулалық оттек
пен суға дейін ыдыратып, жасушада маңызды қорғаныш қыз-
мет атқарады. Бұл фермент 1 секундта 200 000 сутектің асқын
тотығының молекуласын ыдыратады. 2Н О →2Н О + О ↑
СЕН БІЛЕСІҢ БЕ? 2 2 2 2
ПРАКТИКАЛЫҚ ЖҰМЫС. Жұмыстың мақсаты: каталаза ферментінің
РН мен температурадан сутектің асқын тотығына (Н О ) әсерін және оның белсенді орта жағдайын
басқа ферменттердің бел- зерттеу. 2 2
сенділігіне ультракүлгін
сәулелер әсер етеді. Бұл
әсер зарарсыздандыру Құрал-жабдықтар: шикі және піскен бауыр түйірлері, сутек пероксиді (Н О )
2
2
үшін бөлмені кварцтау 3% ерітіндісі, сынауық, тұрғы, тамшуыр, су моншасы температура - 0, 20,
◦
кезінде қолданылады. 40, 60, 80 С, термометр, маркер шымшуыр, сынауық ұстағыш, секундомер,
УК-сәулелері кейбір ми- ақ тақта, скальпель.
кроорганизмдердің өмір- Жұмыс істеу әдісі:
шеңдігін баяулатады және 1. Аздаған шикі және піскен бауыр кесегін ұсақтап әртүрлі екі сына-
жояды, олардың фермен- уыққа сал.
тативті реакцияларына 2. 2 сынауыққа сутек пероксидінен 2-3 мл құй. Не байқағаныңды түсін-
зақым келтіреді. дір.

32