Page 135 -

r стратегиясы (r-түрлер) К стратегиясы (K-түрлер)
Тез көбейеді, жоғары өсімталдық, ерте жыныстық Баяу көбейеді, өсімталдығы төмен
жетілу
Популяциялар санының өсімін көрсететін қисық Популяциялар санының өсімін көрсететін қисық
сызық J-тәрізді (экспоненциалды) болады сызық S-тәрізді (логистік) болады
textbooks nis edu kz
Даралар саны Даралар саны

0 Уақыт 0 Уақыт
Көбею жылдамдығы популяция тығыздығына Көбею жылдамдығы популяция тығыздығына
байланысты емес байланысты
Тез таралады, ұрпағы көп Баяу таралады, ұрпағы аз
Даралар көлемі кішкентай, ұзақ жасамайды Көлемі ірі, жекелеген даралар ұзақ жасайды
Бәсекелес ретінде әлсіз Бәсекеге қабілетті
Қоршаған орта жағдайының өзгерістеріне төтеп бере
Қоршаған орта жағдайының өзгерістеріне жақсы алмайды (тұрақты мекен орталарында тіршілік етуге
бейімделген
жоғары бейімділік)
Ұрпаққа қамқорлық, популяция санының реттелуі
Қорғаныштық қабілеті әлсіз дамыған
дамыған
Мысалдар: бактериялар, біте, біржылдық
Мысалдар: тропиктік көбелек, адам, ағаштар
өсімдіктер

Өзіңді тексер
1. Көкнар мен қызғалдақ Қазақстан далаларына тән өсімдіктер болып табылады. Дегенмен, олар
ылғалдың жетіспеушілігіне өте сезімтал болып келеді. Олардың тіршілік ортасына бейімделушілігі
неде деп ойлайсың?
2. Жыл сайын жыл құстары ұялы жерден қыстайтын жерге дейін және кері қарай бірнеше шақырым
ұшады. Құстардың маусымдық миграциясына не себеп болатынын ойланып көр. Бұл құбылыстың
артықшылықтары мен кемшіліктерін атап шық.
3. Арктиканың ауыр тіршілік ету жағдайына төзуге мүмкіндік беретін аюлар эволюциясында қандай
бейімделушіліктер туындауы керек екенін ойланып көр.

Қоңыр аю Ақ аю

Күрделілігі жоғары тапсырма 1. Америкалық палеонтолог Нильс Элдридж былай дейді: «Бейімделу – бұл
эволюцияның жүрегі мен жаны». Осы пікірмен келісесің бе? Тірі ағзалардың алуантүрлілігі табиғатта қалай
пайда болды? Тірі ағзалардың тіршілік ортасына бейімделушілігін қалай түсіндіруге болады? Жауабыңды
дәлелде.
2. Өсімдіктер арасында тіршілікке қабілеттілік стратегиясының негізгі үш типі бар: виоленттер, патиенттер,
эксплеренттер. Әрбір стратегияның ерекшелігін зертте. Әрқайсысының артықшылығы мен кемшілігін
анықта.

135