Page 165 -

3-ТАПСЫРМА
Берілген кестені дәптерге сызып алып, қоректік зат пен оның ағзадағы
қызметін сәйкестендір.

Органикалық қосылыстар Ағзадағы қызметтері
1. Нәруыздар a Энергияның көп бөлігімен қамтамасыз етуші, құрылыс, қорғаныш
2. Көмірсулар ә Энергия қоры, жылу реттегіш, қорғаныш
Химиялық ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
3. Майлар б Құрылыс, қорғаныш, ферменттік, қимыл-қозғалыс, тасымалдаушы
ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЖҰМЫС. Азық-түлік құрамындағы майлар, нәруыздар ЕСТЕ САҚТА!
мен көмірсуларды анықтау.
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
Берілген құрал-жабдықтар мен реактивтерді қолданып, тамақ құрамын- Тірі ағзалардың құрамын-
дағы майлар, нәруыздар, көмірсуларды анықтау жоспарын құрастырып, да болатын, мүшелер мен
тәжірибе жүргіз. жасушалардың тіршілігі,
құрылымы үшін қажетті
Дәрумендер ағзадағы жасушалардың қалыпты физиологиялық және нақты биологиялық
қызмет атқаруын қамтамасыз етіп, қалыпты метаболизмді реттей- қызмет атқаратын химия-
ді. Ағзаға дәрумендер жетіспеген жағдайда «авитаминоз» болуы лық элементтерді биоген-
ді элементтер деп атайды.
мүмкін, оның салдарынан адам әртүрлі ауруларға ұшырайды.
Биогенді элементтерге
4-ТАПСЫРМА O, C, H, N жатады.
1. Берілген ауру атаулары қандай дәрумендердің жетіспеуінен бола- Биогенді элементтерді бас-
тынын есіңе түсір: құрқұлақ, бери-бери, мешел, пернициозды анемия, қаша органогенді элемент-
көз аурулары. тер деп атайды.
2. Дәрумендер кездесетін тағам түрлерін жаз.
СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
Жетіспегенде пайда Дәрумендер
Дәрумендер
болатын аурулар кездесетін тағамдар Майды ең жоғары кало-
А риялы «отын» деп қарас-
С тыруға болады. Себебі 1 г
бензин жанғанда 42 кДж,
D
1 г таскөмір жанғанда
В
12 31 кДж, ал адам ағзасында
В
1 1 г май толық тотыққанда
3. Дәрумендерді шамадан тыс пайдалануға бола ма? Өз пікіріңді білдір. 9.5 ккал (40 кДж) энергия
бөлінеді.
СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР

1. Берілген элементтерді (O, C, H, N) неліктен органогенді элементтерге
жатқызады?
2. Нәруыз, көмірсу және майдың ағзадағы қызметін тұжырымда.
3. Кестені дәптеріңе сызып алып толтыр.

Ағзада атқаратын
элементтер қызметі Тағам құрамында кездеседі
Оттек
Хлор
Күкірт
Иод

4. «Судың адам ағзасындағы рөлі» тақырыбына постер құрастыр.

165