Page 157 -

4-қадам. Үдеудің уақытқа тәуелділігін көрсету үшін (8.13) тәуелділікті 2-ТАПСЫРМА
пайдаланамыз, сәйкесінше:
2
–2
2
a = – (50π) x = – (50π) ∙ 5 ∙ 10 cos50πt = – 1232cos50πt. 1. Серіппенің бір шетіне
Жауабы: тербеліс амплитудасы 5 cм; циклдік жиілігі 50 π рад/с, перио- бекітілген дене тепе-теңдік
ды 0,04 c; максимал жылдамдығы 7,85 м/с және үдеудің уақытқа тәуел- қалыптан 4 см максимал
ділік теңдеуі a = – 1232cos50 πt. ығыса отырып, гармо-
никалық тербеліс жасап
тұр. Оның тербеліс жиілігі
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
1,6 Гц. Үдеудің уақытқа
Жүректің жиырылу жиілігі (ЧСС) адам жүрегінің минутына қанша рет тәуелділік теңдеуін жазып
жиырылғандығын көрсетеді. Ал пульс жүректің қанды атуы барысында көр. Егер x ығысу 3 см бо-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
артерияның кеңеюі әсерінен ритмді тербелісін көрсетеді. латын болса, дене үдеуінің
Берілген кесте арқылы қалыпты жағдайдағы әр жасқа сәйкес бір ми- мәні қандай?
нуттағы жүректің жиырылу жиілігін көруге болады: 2. Бөлме қабырғасында
ілініп тұрған сағаттың тер-
Жүректің Жүректің
Жасы Жасы белетін бөлігі 1 с уақыт
жиырылу жиілігі жиырылу жиілігі
аралығында бір шетінен
7 жас 85-90 14 жас 72-78 екінші шетіне дейін тербе-
12 жас 75-82 15 жас 70-76 леді. Егер тепе-теңдік қа-
13 жас 72-80 16 жас 68-72 лыптан максимал ауытқуы
10 см болатын болса, тер-
беліс периодын, жиілігін,
СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР циклдік жиілігін анықтай
отырып, үдеу дің уақытқа
1. Серіппенің бір ұшына бекітілген дене 20 см максимал ығыса оты- тәуелділік теңдеуін жазып,
рып, қарапайым гармоникалық тербеліс жасайды. Оның тербеліс максимал жылдамдығын
периоды 0,5 с. анықта.
а) тербеліс үдеуінің теңдеуін жаз;
ә) ығысу 0,05 м болғандағы, үдеудің шамасын анықта;
3-ТАПСЫРМА
2. Ұзын жіпке байланған шарик гармоникалық тербеліс жасай-
ды, тербеліс үдеуі мен ығысу арасындағы тәуелділік мына түрде Суретте қарапайым гармо-
a=–300x берілген. Тербеліс периодын анықта.
никалық тербеліс жасаған
3. Тербелмелі бесіктің тербелісі мына теңдеумен x=3cos2πt берілген жүйенің тербеліс графигі
(ығысу метрмен алынған) болса, анықта: берілген. Графикті пайда-
а) амплитуданы; ә) циклдік жиілікті; ланып:
б) тербеліс периодын; в) тербеліс жиілігін; а) жылдамдықтың уақытқа
г) максимал жылдамдықты анықта; тәуелділік теңдеуін жаз
ғ) жылдамдықтың уақытқа тәуелділік теңдеуін жаз; және графигін сыз.
д) удеудің уақытқа тәуелділік теңдеуін жаз; ә) үдеудің уақытқа тәуел-
е) ығысудың уақытқа тәуелділік графигін сыз. ділік теңдеуін жаз және
4. Адамның жүрегі тамырына орта есеппен минутына 4 л қан жібе- графигін сыз.
реді. 15 жастағы жасөспірім оқушының жүрегі минутына 75 рет
x, cм
жиырылады екен.
3
а) жүректің жиырылу жиілігін анықта;
ә) осы мәндерді пайдалана отырып, 100 жылда оның жүрегі орта 0
есеппен алғанда неше рет жиырылуы мүмкін? 1 3 5 t, с
-3

8.18-сурет.

157