Page 160 -

Шешуі:
1-қадам. Алдымен барлық шамалардың мәндерін ХБЖ жазып алайық:
x=0 t=0 m=300 г=0,3 кг; A=3 см=0,03 м;
A 2-қадам. Серіппелі маятник гармоникалық тербеліс жасайды деп
ескеріп, тербеліс периодын анықтайтын формуланы қолданайық:
300 г
T = 2π m = ⋅2 314, 03, ar кг = 6280 05 ar кг = 6280 22 c = 14 , c;
,
⋅ ,
,
,
k 6 H кг M
ar ⋅
maxЛЫҚ НҰСҚА
8.21-сурет. M c 2
M
3-қадам. Ең үлкен жылдамдықты анықтау үшін, бізге циклдік жиілікті
1-ТАПСЫРМА 2π 2π рад
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
анықтап алуымыз керек, ол үшін ω= = =1,43π , онда (8.12)
Амортизатор көлік қозға- формуланы ескере отырып жазамыз: T 1,4c с
лысының қолайлы және
қауіпсіз болуын қамта- υ max =ωA=1,43π рад ∙ 3 ∙ 10 м=13,5 ∙ 10 м/с=0,135 м ;
–2
–2
масыз етеді (8.22-сурет). с с
Автокөліктің амортизато- 4-қадам. (8.5) формулаға сәйкес және қозғалыс амплитудадан
ры істен шыққанда (қай- басталғандығын ескере отырып, жазамыз: x=0,03cos1,43πt;
тымсыз деформацияға 5-қадам. Егер тербеліс тепе-теңдіктен басталатын болса, онда перио-
ұшырағанда) көлік жүр- ды, циклдік жиілігі және ең үлкен жылдамдығы өзгермейді, тек сипат-
ген сайын, ішінде отыр- тайтын теңдеудің жазылуы өзгеретіндіктен, уақыт бойынша орны мен
ған адам жолдың әр уақытқа сәйкес жылдамдық пен үдеу теңдеулері өзгереді.
шұңқырында өзін жайсыз Жылдамдықтың уақытқа тәуелділік теңдеуін жазу үшін тербелістің
сезінеді. Егер автокөлік бастапқы күйіне назар аударамыз, тербеліс амплитудадан басталады, бұл
массасы ішінде отырған жерде жылдамдық шамасы нөлге тең болып, тепе-теңдікке жақындаған
адаммен есептегенде сайын артатындығын білеміз. Сондықтан теңдеу:
990 кг болатын болса υ= – υ sinωt= – 0,135 sin1,43πt.
жә не аспалы серіппенің max
6-қадам. Үдеудің уақытқа тәуелділік теңдеуін жазу үшін (8.13) формула-
H
4
қатаңдығы 7,5 ∙ 10 ны пайдаланып, алатынымыз:
8.22-сурет. ЖОБА
м a= – ω x= – (1,43π) ∙ 0,03cos1,43πt= – 0,6cos1,43πt.
2
2
берілген болса, тербеліс
жиілігі мен периодын Жауабы: а) T=1,4 с;
анықта. м
ә) υ =0,135 ;
с
б) υ= – 0,135 sin1,43πt; a= – 0,6cos1,43πt.
Созылмайтын салмақсыз ұзын жіпке ілінген кішкентай ауыр
шардың тербелісін қарастырайық. Мұндай жүйелер матема-
тикалық маятник деп аталады.
Математикалық маятниктің тербелісінің үйкелісі өте аз
болғандықтан, гармоникалық тербеліс деп қарастыруға бо-
лады. Математикалық маятник тепе-теңдік қалыптан екі жаққа
тең амлитудамен ауытқи қозғалады. Тепе-теңдік қалыпта де-
ненің жылдамдығы максимал мәнге жетеді. Математикалық
Автомобиль маятник гармоникалық тербелетіндігін, яғни кері қайтарушы
амортизаторы
күштің оның ығысуына пропорционалдығын тексеріп көрейік
(8.23-сурет).
Маятниктің ауытқуы сағат тілі бағытына қарсы деп таңдап
алып, жазамыз:
F =ma
x x
160