Page 161 -

Егер жүйенің қозғалу бағыты сағат тіліне қарсы болса, онда
F күші кері бағытта әсер етеді. g↓
x
F = – mgsinφ
x
– mgsinφ=ma φ l
x
массаларын қысқартып, алатынымыз:
→
a = – gsinφ (8.18) F
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
x
Берілген үшбұрышты қарастыратын болсақ, бұрылу бұрышы
x
радианды өлшеуде: φ= , (8.19)
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
l F x
→
Осы таңдап алған бұрылу бұрышы φ – өте аз деп ұйғарайық mg
(|φ|«1).
Онда sinφ орнына φ алуға болады: 8.23-сурет.
Математикалық
a = – gφ (8.20) маятник
x
x
Осыдан (8.19) ескере отырып, a = – g ; ЗЕРТТЕ
x l
g
немесе a= – x (8.21) Математикалық маятниктің
l тербеліс периодын салыс-
Егер математикалық маятниктің тербелісі өте аз болатын тыр:
болса, онда оның үдеуі тепе-теңдікке бағытталған және те- 1) Математикалық маятник
пе-теңдік қалыптан ауытқуына тура пропорционал. Үдеу фор- моделін құрастыр. Жіптің
муласын (8.13) қолдана отырып, жазып көрейік: ұзындығын өлшеп, құрас-
тырған маятниктің тер-
g
2
– x= – ω x беліс периодын анықта.
l Бұл жерде еркін түсу үде-
Онда ω = g (8.22) уінің мәнін орта есеппен
2
l 9,8 м/с деп ал.
(8.4) формуланы ескеретін болсақ, 2) Құрастырған жүйені
пайдаланып, секундомер
l көмегімен 10 тербеліске
T = 2π (8.23)
g кеткен уақытты өлше.
Орта есеппен тербеліс
(8.23) формула, математикалық маятниктің тербеліс перио- периодын тап. Зерттеуді
ды. Мұндағы: l математикалық маятник жібінің ұзындығы; 3-5 рет қайталап, тер-
g – еркін түсу үдеуі. беліс периодын анықта.
Зерт теудің 1) бөлігін-
СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР дегі анықтаған мәнімен
2) бөлігіндегі мәнді салыс-
1. Жер бедерін зерделейтін геологтар мұнай көзін анықтау үшін қа- тыр. Қорытынды жаса.
рапайым математикалық маятникті қолданады. Оның ұзындығы
35,3 см. Ал зерттеп жүрген жерде маятниктің тербеліс жиілігі
0,84 Гц болса, онда осы жердегі еркін түсу үдеуінің мәні қандай
болады?

2. Егер математикалық маятникті Жер бетінен Юпитер-
ге немесе Марсқа апаратын болса, оның тербеліс перио-
ды арта ма, әлде кеми ме? Юпитерде g=23,95 м/с , ал. Марста
2
g=3,86 м/с .
2
161