Page 168 -

2009 жылы 8.7 Резонанс
Волгоград қаласында
ашылған Еділ
(Волга) өзені арқылы Көпірлердің шайқалып, бұзылуы – жиі кездесетін жағдай-
өтетін «Билеуші» лардың бірі. Алғаш рет Вашингтон штатындағы ұзындығы
(«Танцующий») деп
аталып кеткен 1600 м Такома-Нэрроуз көпірі 1940 жылы 7 қарашада қираған
байқадың? Қандай тұжы-БАЛЫҚ НҰСҚА
көпірді бір жылдан болатын (8.36-сурет, а). Сондай-ақ 2000 жылы Лондон қала-
соң жабуға тура сында ашылған «Мыңжылдықтың көпірі» (Миллениум) деген
келді. Неліктен атпен белгілі болған көпірді үш күннің ішінде қайта жабуға
көпірді жабуға тура тура келді (8.36-сурет, ә).
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
келді деп ойлайсың?
Көпірді құрастырушы Мұндай мысалдарды көптеп кездестіруге болады, осы
инженер жағдайлардың барлығының себебі болып табылатын құбылыс-
конструкторлар бұл ты қарастырайық.
мәселені қалай шешуі
мүмкін?

ТІРЕК СӨЗДЕР:

■ резонанс
■ резонанстық сызық

ЗЕРТТЕ
Екі қондырғы алып, оның
ортасын ұзын жіппен
жалға. 8.37-суретте көр- 8.36-сурет. а) Такома-Нэрроуз көпірі;
сетілгендей бірнеше ұзын- ә) Лондон қаласындағы «Мыңжылдықтың көпірі»
дықтағы математикалық
маятниктерді дайындап,
осы жіпке байлап қата- Өткен тақырыптан білетініміз – әрбір тербелмелі жүйенің
рынан орналас тыр. Енді өзіндік меншікті тербеліс жиілігі болады дедік. Зерттеу ба-
шетінде тұрған бірінші ма- рысында көргеніміздей (8.37-сурет), А маятнигі тербеліске
1ЖО мен тербеледі. Себебі, берілген А маятнигі мен 4-ші нөмірдегі
ятникті қозғалысқа келтір, келгенде қатар тұрған өзге де маятниктерге қандайда бір пе-
өзге маятниктердің тер- риодты күшпен әсер етеді. Нәтижесінде өзге де маятниктер
белісіне назар аудар. Не еріксіз тербеле бастайды. Бастапқыда қалыпты тербелістен

рым жасауға болады? басталғанымен, 4-ші нөмірдегі маятник кенет үлкен амплитуда-

маятниктердің ұзындықтары бірдей болғандықтан, олардың
меншікті жиіліктері бірдей болады. Бұл құбылысты резонанс

Механикалық резонанс жағдайында еріксіз тербеліс ам-
2 деп атайды.
3 плитудасының сыртқы күш жиілігіне тәуелділігін мына график
А 4 5
арқылы көрсетуге болады (8.38-сурет). Сыртқы мәжбүрлеуші
күштің жиілігі f артқан сайын еріксіз тербеліс амплитудасы
8.37-сурет. артады. Егер жүйенің еркін тербелісі мен сыртқы күш жиілігі
Маятниктер жүйесі сәйкес келгенде амплитуда максимал мәнге жетеді. Ал сы-

168