Page 170 -

Резонанс құбылысының табиғатта, техникада жалпы өмірде
маңызы зор. Жоғарыда атап кеткеніміздей, резонанс әсерінен
A
көпірлердің қирауынан көптеген мысалдар келтіруге бола-
3 ды. Сондықтан ғимараттарды, көпірлерді өзге де нысандарды
2 тұрғызуда резонансты ескеру қажет болады. Резонанс кейбір
1
өндірісте қолданылатын техникалардың бұзылуына әкеп соғуы
f/ГцБАЛЫҚ НҰСҚА
0 мүмкін, сондықтан, мысалы көлікте арнайы амортизаторлар
f=f f қолданылады.
0
Жер сілкінісі жағдайында ғимараттар тербеліске келеді. Жер
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
сілкіністері көбірек болатын жерлерде инженерлер ғимараттар-
8.39-сурет. Резонанс ды тұрғызуда резонансты ескеріп, техникалық есептеулер мен
сызықтары (резонанс
қисықтары) қосымша құрылымдарды қолданады. Мәселен, тұрғызылған
ғимараттардың іргетастары тербеліс энергиясын жұтатындай
арнайы жағдайда салынады. Сондықтан резонанстың кері
1-ТАПСЫРМА
әсерін төмендету үшін арнайы «жұтқыштарды» ойлап тапқан.
Төменде берілген график- Желдің қатты соққан кездері барлық биік ғимараттардың аздап
те математикалық маятник болсын шайқалатыны белгілі. Ғимарат биік болған сайын оның
амплитудасының мәжбүр- тербеліс амплитудасы да үлкен болуы мүмкін, бұл – қалыпты
леуші күш жиілігіне тәуел- құбылыс. Осы тербелісті азайту үшін, инженерлер ғимараттар-
ділігі көрсетілген. Осы тер-
белмелі жүйенің резонанс- дың жоғары қабаттарына өте үлкен массалы амортизаторларды
тық жиілігі мен тербеліс орналастырады, яғни тепе-теңдікті ұстап тұратын қосымша
амплитудасын анықта. конструкцияларды қояды.
Резонанстың кері әсерінен басқа пайдалы жақтары да бар.
Бірақ біз бұл жағдайларды көбінесе физиканың заңы деп қарас-
A/см тырмай-ақ, ішкі түйсігімізге қарай қабылдаймыз. Сондықтан,
8
резонансты тұрмыста және өндірісте жиі қолданамыз. Мыса-
лы, әткеншекті тербету, музыкалық аспаптардағы дыбыстың
күшейтілуі, ұнтақты сүтті суда түйіршіксіз еріту, адам ағзасын
магниттік-резонанстық зерттеуден өткізу, т.с.с. бірқатарын қа-
ЖО СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?

1 растыруға болады.
Кейбір электр тізбектердің меншікті тербеліс жиілігі болады,
0 4 соған сәйкес келген айнымалы кернеу нәтижесінен резонанс
8.40-сурет. туындауы мүмкін.

Тайбэй 101 – ғимараты (көк тіреген үй) – Тайвань астанасында орна-
ласқан биік ғимарат. Оның биіктігі 509,2 м және ол 101 қабаттан тұрады
(8.41-сурет).
Ғимарат Азия құрлығының Оңтүстік шығысында орналасқандықтан,
бұл жердің табиғатына орай жер сілкінісі мен тайфун қалыпты жағдай.
Сондықтан инженерлер ғимарат құрылысын жылдан – жылға жаңа
технологиямен жабдықтай келе, 2004 жылы ғимараттың жоғары жағына
660 тонналық металл маятник орналастырды. Маятник тербелісті инерци-
алды түрде жұтқыш болып табылады. Маятник 87-91 қабаттар аралығын-

170