Page 169 -

ртқы мәжбүрлеуші күштің жиілігі жүйенің меншікті жиілігінен
f артып кететін болса, амплитуда қайтадан азая бастайды. Бұл
0 A
графикті резонанстық қисық дейміз. Максимум амплитуда
тербеліс жиілігі меншікті тербеліс жиілігіне тең болған жағдайға
сәйкес келеді: f=f .
0
Резонанстың пайда болуын энергетикалық тұрғыдан түсін-
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
діруге болады. Еркін тербелісте жүйеге энергия тек бастапқы 0
күйден ауытқуы үшін (тепе-теңдік қалыптан ауытқу үшін) f=f 0 f
беріледі, ал еріксіз тербелісте жүйе бұл энергияны сыртқы
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
периодтық күш көзінен үздіксіз алып отырады. Алынған энергия
үйкелісті жеңуге кеткен шығынды толықтыруға кетеді, сон- 8.38-сурет. Резонанс
жағдайындағы
дықтан жүйенің толық энергиясы өзгеріссіз қалады. амплитуданың
Мәжбүрлеуші күш еркін тербеліс жиілігіне тең жиілікпен жиілікке тәуелділігі
әсер еткендіктен, оның бағыты тербелген дененің жылдам-
дығының бағытымен бағыттас болады, сондықтан бұл күш тек Резонанс деп мәжбүр-
оң жұмыс атқарады. Сыртқы күштердің оң жұмысы кедергі леуші күштің тербеліс
күшінің теріс жұмысына модульдері бойынша тең болады. Ал жиілігі мен тербелмелі
мәжбүрлеуші күштің жиілігі меншікті жиілікке сәйкес болмаса, жүйенің меншікті жиілі-
онда ол периодтың қандай да бір бөлігінде ғана оң жұмыс гі сәйкес келген кезде-
атқарады. Басқа бөлігінде оның жұмысы теріс болады. Бұл гі еріксіз тербелістер
амплитудасының кенет
аралықта сыртқы күштердің жұмысы өте аз болады, сондықтан арту құбылысын айта-
тербеліс амплитудасы да аз мәнге ие болады. мыз.
Резонанс барысында тербеліс амплитудасы ең үлкен тер-
белмелі жүйенің энергия қоры да максимал болады. Резонанс ЗЕРТТЕ
құбылысының пайда болуына жүйедегі үйкелістің болуы тікелей Серіппенің бір ұшына жүк-
әсер етеді. Резонанс барысында сыртқы күштердің оң жұмысы ті іліп (серіппенің тербеліс
энергия шығынын азайтуға кетеді. Сондықтан үйкеліс коэффи- жиілігі 1 Гц болатындай
таңдап алған жөн), екін-
циенті аз болған сайын тербеліс амплитудасы көбірек болады. ші ұшын қолыңмен ұстап,
Еріксіз тербеліс амплитудасының үйкеліс коэффициенті (өшу жүйені аздап тербеліске
коэффициенті) түрлі болғандағы жиіліктен тәуелділік графигіне келтіріп көр. Қолыңды
назар аударайық (8.39-сурет). Резонанстық сызық жоғары қарай жоғары-төмен тезірек
сүйірлеу болса, яғни 3 сызық минималды үйкеліс жағдайына қозғап көр, не байқадың?
Енді қолыңды жаймен
сәйкес келеді, ал үйкеліс коэффиценті артқанда резонанстық тербеліске келтір, серіп-
жиілік төмен қарай орналасады, төменгі сызығы сәйкес ке- пеге бекітілген жүктің
леді. Графиктен бақылап тұрғанымыздай, жүйедегі үйкеліс тербелісіне назар аудар.
аз болған сайын сызық сүйірленіп келеді. Графиктерге (8.38 Қандай қорытынды жасау-
және 8.39-суреттер) мұқият назар аударатын болсаң, үйкеліс ға болады?
күші аз болсын, көп болсын амплитуда нөлден басталмайды.
Резонанстық жиілік меншікті жиілікке жақындағанда аздап
солға қарай ығыса орналасады. Үйкеліс коэффиценті артқан
сайын резонанстық жиілік солға қарай ығыса береді. Бұл сы-
зықтардың (8.39-сурет) меншікті жиіліктері бірдей болғанымен,
үйкеліс коэффиценті әртүрлі болады.

169