Page 199 -

Реверберация құбылысы жабық кеңістікте, мысалы, үлкен 1-ТАПСЫРМА
бөлмелерде, бос тұрған спорт залдарда, бассейндерде, үң-
Қайықтың астына үзік-үзік
гірлерде байқалады. Әртүрлі қашықтықтан шағылған немесе дыбыс сигналдарын шыға-
бірнеше рет қайтадан шағылған дыбыстық толқындар тыңдау- ратын және жаңғырықты
шыға бір мезгілде жетпейтіндіктен (10.19-сурет), шағылған қабылдайтын құрылғы ор-
дыбыстар қабаттасып, тыңдаушыға естілетін дыбыс алғашқыға натылған. Қайық жағадан
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
қарағанда, ұзағырақ естіледі. Бұл құбылыс байқалғанда, дыбыс алыстаған сайын, жаңғы-
рық қабылданатын уақыт
көзі толқын шығаруын тоқтатқаннан кейін де дыбыс аз уақыт аралығы көлдің тереңді-
естіліп тұрады, содан соң бірте-бірте бәсеңдеп, естілмей қалады. гіне пропорционал артып
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
Дыбыс толқындарын жұтатын жұмсақ жиһаздары бар бөлмеде отырады. Көлдің тереңдігі
реверберация аз болады. Дикторлар мен артистердің дауысы 1350 м болғанда, жаңғы-
анық естілуі үшін радио немесе телестудияның қабырғалары рық 1,80 с-та қабылданады.
Жаңғырық қабылданатын
мен төбесі дыбысты жұтатын кеуек, тесік-тесік материалдар- уақыт аралығының кеме
мен қапталады. Реверберация мыңдаған шағылған дыбыстар- астындағы судың тереңді-
дан құралады, дыбыстар аралығы 0,01-1 м/с болғанда, сөздер гіне тәуелділік графигін
түсініксіз болып кетеді. сыз. Дыбыстың суда таралу
Резонанстың қирау, құлау сияқты зиян келтіретіні белгілі. жылдамдығын анықта.
Резонанстың пайдасы да бар, соның бірі – резонанстың му- Реверберация – ды-
зыкалық аспаптардың дыбысын күшейту үшін қолданылуы. быстың әртүрлі ке-
Акустикалық резонанс – дыбыс тербелісі кезінде байқалатын дергілерден шағылуы
резонанстық құбылыс. Ал акустикалық резонанс тудыра алатын барысында естілу
іші қуыс жәшіктерді резонаторлар деп атайды. Акустикалық ұзақтығының арту құ-
былысы.
резонансты тәжірибеде бақылау үшін меншікті жиіліктері бір-
дей екі камертонды 10.20-суретте көрсетілгендей орналастыру Тындаушы
керек. Камертонның біреуін балғамен ұрып тербеліске келтір-
генде, пайда болған дыбыс толқындары екінші камертонның
1
жәшігі ішіндегі ауаның еріксіз тербелістерін тудырады. Осы 2
еріксіз тербелістердің жиілігі мен екінші камертонның мен- 3
шікті жиілігі сәйкес келгендіктен, резонанс құбылысы туындай-
ды. Оны саусақтармен ұстап, бірінші камертонның тербелуін Дыбыс көзі
тоқтатқанда, екінші камертонның дыбыс шығарып тұрғанынан 10.19-сурет. Дыбыс
байқауға болады. Камертонның резонаторы негізгі тонды ғана сигналдарының
құлаққа жетуі.
күшейтеді. 1-реверберация,
Домбыра, гитара, қобыз, сыбызғы, скрипка т.б. шанақта- 2-дыбыс көзінен
ры да резонаторлар болып табылады. Дыбыстың күшеюіне тура жеткен дыбыс
шанақтың қуысындағы ауаның тербелуі әсер етеді. Сол үшін толқындары; 3-бір
шанақта ойық жасалады (10.21-сурет). Мысалы, домбыраның рет шағылған дыбыс
толқындары
ішегін тербелткен кезде дыбыс шығады. Шанақтың ішіне кір-
ген дыбыс толқындары оның қабырғаларынан бірнеше рет
шағылып, күшейеді. Сонда біз домбыра ішегінің тербелісінен
пайда болған дыбыспен қоса, шанақта күшейтілген, аздап акус-
тикалық өзгеріске ұшыраған дыбысты естиміз. Резонаторлар-
дың пішіні музыкалық аспаптардың дыбыс тембріне әсер етеді.

199