Page 66 -

СЕН БІЛЕСІҢ БЕ? векторлық қосындысына тура пропорционал және дененің
массасына кері пропорционал:
Регбиші допты тепкен- 

де, доптың жылдамдығы a = ∑ F
өзгереді. Ал регбишіге m
есеп алаңына тез жүгіріп
баруына не көмектеседі? алғашқы күйде: уақыт=0
Жеңіске деген ұмтылыс
20ОБАЛЫҚ НҰСҚА
па? Егер регби алаңы тегіс
болса, ұмтылыс көмекте-
седі ме? Жылдамдықтың Күш Тарту
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
өзгерісі үлкен болу үшін Ось бойынша күштер
жердің беті аяққа мықты
тіреу болу керек. Жер соңғы күйде: уақыт=t
жүргенде не жүгіргенде
жылдамдықтың өзгерісін
тудырады.

Ньютонның екінші заңы: F = ma F = күш = тарту күші
2-ТАПСЫРМА
a = F m/
m = масса
Массасы 1,2 т автомобиль- υ = at +υ а = үдеу
0
дің қозғалтқышы 2000 Н at 2 v = жылдамдық
тарту күшін өндіреді. Ке- X = +υ 0 t + X 0 x = орны
дергі күштерін ескермей, 2
а) автомобильдің үдеуін; 4.6­сурет. Ньютонның екінші заңы
ә) жылдамдығын 27 м/с­қа
арттыру үшін кеткен уақыт-
ЕСЕП ШЫҒАРУ МЫСАЛЫ
ты анықта.
Массасы 0,3 кг хоккей шайбасы горизонталь бетте, үйкелісін ескермеуге
болатын мұз айдынында жатыр делік. Оған бір мезетте екі хоккей клюшка-

→
сы 4.7­суретте көрсетілгендей әсер деп есептейік. F1 = 5 Н, F = 8Н­ға тең.
H;
y 2
F Шайбаның алатын үдеуінің шамасын және бағытын анықта.
2
Шешуі:
F =5 H 1­қадам. Шайбаға әсер ететін күштер бір түзудің бойында жатқан жоқ,
1
F =8 H яғни коллинеар емес векторлар. Ньютонның екінші заңын векторлық
2
түрде жазамыз.
Ж F O 1 x ша ∑=F  F1 + F 2 шайбаға әрекет ететін күштердің қосындысына тең.


60
O
F =
ma� ,


мұндағы F = – теңәрекетті күш, ол суперпозиция принципі (4.2) бойын-
ma�



...
+ F n
2­қадам. Күштерді құраушыларға жіктейміз. Ox осіндегі теңәрекетті
күштің проекциясы:
∑F
x = F 1 x + F 2 x = F cos 20 °+ F cos 60 °= 5 H ⋅0 94 8 H, + ⋅0 5, = 4 7 H, + 4 H == 87, H ;
2
1
4.7­сурет. Шайбаның Oy осіндегі теңәрекетті күштің проекциясы:
алатын үдеуі
∑F = F + F = −F sin 20 ° + F sin 60 ° =−5 H ⋅0 34 8 H, + ⋅0 86, =
y 1 y 2 y 1 2
−17, H++ 696. H ≈ 5 2. H ;
3­қадам. (4.3) формула арқылы дененің алатын үдеуін анықтаймыз. Ең
бірінші үдеудің координата осьтеріндегі проекциясын табамыз:
66