Page 67 -

3-ТАПСЫРМА
∑ F 8,7 H < м
87 , H
a = x = = 29 ; Тыныштықта тұрған масса-
x m 03, : 3 c 2 сы 400 кг гольфкарға адам
0,3 кг
∑ F 5,2 H < м 200 Н күш түсіре отырып,
52 , H
a = y = = 17 .
y 2 оның жылдамдығы 5 м/с­
m 03, : 3 c
0,3 кг
қа жеткенге дейін итерді.
Үдеудің шамасы,
а) гольфкардың алатын
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
a = a + a 2 = ( 29) 2 + 17( ) 2 м ≈ 34 м . үдеуін;
2
x y 2 2
c c ә) адам күш түсірген-
де оның жүрген жолын
4-қадам. Үдеудің бағыты теңәрекетті күшпен бағыттас болады. Оның
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
бағытын анықтау үшін: анықта.
 a   17 
θ = tan −1  y  = tan −1   = 30 °.
 a   29  4-ТАПСЫРМА
 x 
Үдеудің бағытын тексеру үшін, 4.7­суретті дәптеріңе сызып, теңәрекетті Массасы 1 т Robinson тікұ-
күштің бағытын анықтап, оның үдеумен бағыттас екеніне көз жеткізуге шағы вертикаль жоғары
болады. көтерілді: а) тікұшақ жоға-
м ры көтерілгенде оған әсер
Жауабы: a = 34 , бағыты x­осімен 30 бұрыш жасай бағытталады. ететін күшті және оның
О
c 2
алатын үдеуінің бағытын
көрсететін сызбаны сыз;
СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР ә) оның жоғары бағыт-
2
талған үдеуі 1,5 м/с -
1. Ньютонның бірінші заңын екінші заңынан шығатын салдар деп қа тең. Ауаның кедергі
қарастыруға болады ма? күшін ескермей, ротор-
2. СГС жүйесінде ұзындық – сантиметрмен (см), масса – граммен (гр), дың жоғары көтеру күшін
уақыт – секундпен (с) өрнектеледі. Ал күштің өлшем бірлігі – 1 дина. анықта.
Илеуіне дән тасыған құмырсқа шамамен 100 дина күш жұмсайды.
Өлшем бірліктерді түрлендіре отырып, 1 ньютонда неше дина бар
екенін анықта. 5-ТАПСЫРМА
3. Денеге әсер ететін теңәрекетті күш нөлге тең. Төмендегі тұжы- 4.8­суретте көрсетілген дей,
рымдардың қайсысы дұрыс: a) дене тек тыныштықта бола ала- арқанға байланған масса-
ды; ә) дене тек тұрақты жылдамдықпен қозғала алады; б) дене сы 5 кг жүкті жоғары қарай
2
тыныштықта болады немесе тұрақты жылдамдықпен қозғалады; тік көтеріп, 0.30 м/с үдеу­
в) дене өзгеріп отыратын жылдамдықпен орын ауыстырады? мен қозғаса, арқанның
керілу күші неге тең бола-
4. A жағдайында дене 9,8 м/с тұрақты жылдамдықпен тік төмен ды? (g = 9.81 м/с )
2
қозғалады, ал В жағдайында дене 9,8 м/с тұрақты үдеумен тік
2
төмен қозғалады. Төмендегі тұжырымдардың қайсысы дұрыс:
→
a) екі жағдайда да объектке әсер ететін теңәрекет күш нөлге тең; a →
T
ә) екі жағдайда да объектке әсер ететін теңәрекет күш нөлге тең емес;
б) А жағдайында ғана объектке әсер ететін теңәрекет күш нөлге
тең емес; в) B жағдайында ғана объектке әсер ететін теңәрекет күш
нөлге тең емес?
5. Ньютонның екінші заңы бойынша денеге сыртқы күш әсер еткенде,
ол үдемелі қозғалады. Егер денеге бір мезгілде екі немесе одан көп →
F
күш әсер етсе, ол үдемелі қозғалады ма? 5 кг a

4.8­сурет.

67