Page 69 -

пынан қарсы әрекет күші пайда болады. Бұл екеуі бір жүйе ОЙЛАН
деп қарастырылады, ал олардың өзара әсерлесу күштері ішкі
Барон Мюнхаузеннің ба-
күштерге жатады. Ішкі күштер қозғалысты тудырмайды, ал ав- сынан кешкен хикаяла-
токөлік пен тіркеменің қозғалуын тудыратын сыртқы күш, ол рында ол атымен бірге
жер мен денелер арасындағы үйкеліс күші болып табылады. батпаққа батып қалған
Автокөлік пен жердің арасындағы үйкеліс күші тіркеме мен кезде өзінің шашынан
тартып, аты мен өзін бат-
инерттілігі айтарлықтай үлкен, сондықтан ол сыртқы әрекетке ҰСҚА
жердің арасындағы үйкеліс күшінен көп болады. Автокөліктің
пақтан шығарғаны туралы
үдеумен қозғалуына себепші болатын күш – жер мен автокөлік-
жазған екен.
тің арасындағы үйкеліс күші.
Қалай ойлайсың, физика-
→
→
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
лық тұрғыдан бұл дұрыс

F = – F
(4.3);
па?
2
1
→
→
мұндағы, F – автокөліктің жерге әрекет күші, F – жер тара-
1
2
пынан автокөлікке қарсы әрекет күші.


Ma =−
ma ;
(4.4);



2
1
ЖОБАЛЫҚ Н
мұндағы, M – жердің массасы, Ma =−
ma ;
– жердің алатын үдеуі, m –


1
2
автокөліктің массасы, ma=−
Ma
; – автокөліктің алатын үдеуі. Жердің
2
1
қарсы тұруға қабілетті. Біздің қозғалуымызға және басқа да
денелердің қозғалуына, үдеу алуына себепші болатын жер мен
денелер арасындағы үйкеліс күші. Үйкеліс болмаса, дененің
қозғалуы мүмкін емес. 4.11­сурет
үдеу
a
2-ТАПСЫРМА
T T
Бала скейдбордпен сырға-
нау үшін жерден серпілді.
Егер баланың массасы
2
автомобильдің тартуы прицептің тартуы 48 кг, ол 2 м/с тең үдеу
тіркеменің керілу күшін тіркеменің керілу күшін
тудырады (әрекет) тудырады (қарсы әрекет) алса, онда жер қандай үдеу
алады?
4.10­сурет. Жүйенің ішкі күші қозғалысты тудырмайды Жердің массасы – 6 х 10 кг.
24
ЗЕРТТЕ
Егер сенің қолыңда жеңіл арбаға бекітілген тығыны бар пробирка
(оған су құ йылған), спирт шамы болса және осы құралдарды қолданып,
арбаны қозғалысқа келтіруді тапсырса, қандай модель ұсынар едің? Су-
ретін сызып, дәлелде.
СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР
1. Ньютонның үшінші заңын тұжырымда. Бұл заңды денелердің өзара
әрекеттесу заңы деп атауға болады ма?
2. Құстардың ұшуын, балықтардың жүзуін Ньютонның үшінші заңы
арқылы түсіндір.
3. Әрекет және қарсы әрекет күштерін сипатта. Олардың теңәрекетті
күшін неліктен анықтай алмаймыз?
69