Page 38 -

2.7 Дәрумендер

«Тіршілік» атауы
берілген затты Тіршілік көзі
білесің бе? Неліктен
олай аталды деп Дәрумендер – ағзаның қалыпты тіршілік етуі үшін қажетті
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
ойлайсың? биологиялық белсенді, органикалық қосылыстар. Олар ла-
тын әліпбиінің бас әріптерімен (А, В, С, D т.б.) таңбаланады.
Дәрумендердің басқа қоректік заттардан айырмашылығы:
ТІРЕК СӨЗДЕР: ыдырап, энергия түзбейді және биосинтез үдерісіне шикізат

бола алмайды. Дәрумендер (витамин, лат. «vіta» – тіршілік)
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
■ дәрумен
ағзаның өсіп, дамуына қатысып, ағзада жүретін физиологиялық
■ суда еритін
және биохимиялық үдерістерді жүзеге асыруда аса маңызды
■ майда еритін қыз мет атқарады. Ферменттердің құрамды бөліктеріне кіреді.
Өсімдіктер дәрумендерді жасыл жапырағында өздері жасайды.
1-ТАЛҚЫЛАУ. ХІХ ға- Жануарлар дәрумендерді дайын күйінде өсімдіктерден немесе
сырдың ІІ жартысын- басқа жануарлардан алады. Адамға дәрумендер, негізінен,
да ғалымдар тағамның күнделікті жейтін тағаммен түседі, біразы (К, В , В , РР) ішекте
құндылығы оның құра- 1 2
мындағы органикалық микроағзалардың көмегімен синтезделеді. Ағзаға дәрумендер
заттарға байланысты екен- өте аз мөлшерде қажет, сол аз мөлшері жеткіліксіз болса, ағза
дігін анықтады. Осыған әртүрлі қауіпті ауруларға шалдығады. Қазіргі кезде дәрумен-
орай сая хатшылар теңіз- дердің 20-ға жуық түрлері бар. Олар бір-бірінен химиялық
ге шыққан кезде ағзаға құрамына қарай ажыратылады. Дәрумендер суда және майда
қажетті деп табылатын еритіндер болып екі топқа бөлінеді.
барлық қоректік заттар-
ды өздерімен алып шыға-
ды. Теңіз саяхатшылары
арасында сол кезде бел-
гісіз болған, қазіргі кезде Е А
«құрқұлақ» деп аталатын
аурудан адамдар қаза
тапқан. Мұның себебін
ұзақ уақытқа дейін ешкім
анықтай алмады. Қалай
ойлайсың, бұл аурудың
себебі не болуы мүмкін? К
D

▲ Майда еритін дәрумендер ▲ Суда еритін дәрумендер
Суда еритін дәрумендер өсімдіктекті тағамдарда, ал майда
еритін дәрумендер жануартекті тағамдарда көбірек кездеседі.
Әрбір дәруменнің өзінің ағзада атқаратын күрделі қызмет-
тері бар. Мысалы, С дәрумені (аскорбин қышқылы) ағзаның
2-ТАЛҚЫЛАУ. Суда және әртүрлі жұқпалы ауруларға қарсы тұру қабілетін күшейтеді.
майда еритін дәрумен- Бұлшықетті, қантамырларының қабырғасын қатайтады және
дерді қай уақытта қабыл-
даған дұрыс деп ойлай- ағзадағы тотығу-тотықсыздану реакцияларына қатысады. Ағ-
сың? заның өсуіне, ұлпалардың қалыптасуына әсер етеді.

38